Veel gestelde vragen - stemmen en ontstemmen

Hoe komt het dat een piano of vleugel ontstemt?
Waarom ontstemt een piano vooral bij wisselingen van seizoenen?
Als er maar één toon vals klinkt moet dan de hele piano gestemd worden?
Hoe vaak moet een piano of vleugel gestemd worden?
Hoe stem je een piano?
Hoe lang duurt het stemmen van een piano of vleugel?
Ontstemt een piano als er niet op gespeeld wordt?
Waarom een valse piano laten stemmen als je er geen last van hebt (bijvoorbeeld omdat je toch nooit speelt?
Moet een pianostemmer kunnen pianospelen en/of een absoluut gehoor hebben?
Moet het stil zijn in de ruimte waar de pianostemmer bezig is?
Hoe lang moet je na een verhuizing wachten tot een piano of vleugel weer gestemd kan worden?

Hoe komt het dat een piano of vleugel ontstemt?

Een piano of vleugel ontstemt voornamelijk door een verandering in de luchtvochtigheid. De luchtvochtigheid zorgt ervoor dat de klankbodem uitzet of krimpt. Via de kam hebben de snaren direct contact met de klankbodem. Als de klankbodem krimpt of uitzet dan heeft dat dus een effect op de spanning van de snaren en daarmee op de stemming.

Een piano of vleugel kan ook ontstemmen als iemand een hele harde touché heeft, dus hard op de toetsen slaat. Daardoor zal de stempen iets verdraaien waardoor de toon van de snaar anders wordt en vals klinkt. Een pianostemmer zal proberen om dit te voorkomen door tijdens het stemmen de stempennen goed vast te zetten (zie ook: de techniek van het pianostemmen).

Verder kan een piano of vleugel ontstemmen door een defect aan de piano, bijvoorbeeld door een gescheurde klankbodem, een gescheurd stemblok of loszittende stempennen.

Waarom ontstemt een piano vooral bij wisselingen van seizoenen?

Omdat dan de luchtvochtigheid sterk wisselt (zie ook: hoe komt het dat een piano ontstemt?).

Als er maar één toon vals klinkt moet dan de hele piano gestemd worden?

Ja. Veel mensen horen alleen maar die ene valse toon. Maar iemand met een goed gehoor zal kunnen horen dat ook de andere tonen vals zijn. Een snaar staat niet los op zichzelf maar is verbonden via de kam met de klankbodem. Alle andere snaren staan op dezelfde manier in contact met de klankbodem. Is er één pianosnaar vals dan zullen ook de andere snaren vals klinken.

Hoe vaak moet een piano of vleugel gestemd worden?

Normaal wordt een piano 2 tot 3 keer per jaar gestemd. Dat geeft de beste garantie dat de piano stabiel op stemming blijft gedurende het hele jaar. Als hij minder vaak gestemd wordt, bijvoorbeeld 1 keer per jaar, dan zijn de verschillen tussen ontstemming en stemming meestal heel groot. Omdat dan de snaren tijdens het stemmen meer gerekt moeten worden, heb je kans dat de piano na het stemmen minder stabiel is en sneller weer ontstemt.

De meeste mensen die piano spelen vinden het prettig om op een piano te spelen die niet vals klinkt en ook lang op stemming blijft. Het aantal stemmingen per jaar is afhankelijk van de snelheid waarmee het instrument ontstemt en of er op gespeeld wordt (zie ook: Hoe komt het dat een piano of vleugel ontstemt?).

Als de piano 2 tot 3 keer per jaar wordt gestemd, dan zal de pianostemmer ook op tijd kunnen zien als er iets aan de piano mankeert. Hij kan dan direct ingrijpen en grotere schade voorkomen. Zo zal hij bijvoorbeeld kunnen ontdekken dat er motten in de piano zitten (zie ook: Wat is het gevaar van motten in de piano?) en zal hij kunnen adviseren wat daar tegen gedaan kan worden (zie ook: Wat moet je doen om te voorkomen dat je motten in de piano krijgt?).

Ontstemt een piano als er niet op gespeeld wordt?

Ja, omdat de stemming afhankelijk is van de luchtvochtigheid. De luchtvochtigheid zorgt ervoor dat de klankbodem uitzet of krimpt. De snaren hebben via de kam contact met de klankbodem. Als de klankbodem dus krimpt of uitzet, dan heeft dat direct invloed op de spanning en dus op de toonhoogte van de snaren (zie ook: Hoe komt het dat een piano of vleugel ontstemt?).

Waarom een valse piano laten stemmen als je er geen last van hebt (bijvoorbeeld omdat je toch nooit speelt?

De piano (of vleugel) moet minimaal één keer per jaar gestemd worden. Als je langer dan een jaar wacht, dan kan de piano zo vals worden dat er twee stembeurten voor nodig zijn om het geheel weer goed te krijgen. Verder is belangrijk dat de stemmer, als hij regelmatig komt, op tijd kan constateren of er motten of muizen in de piano zitten. Motten vinden piano’s die niet gebruikt worden heerlijk (zie: Wat is het gevaar van motten in de piano?).

Moet een pianostemmer kunnen pianospelen en/of een absoluut gehoor hebben?

Nee. Een pianostemmer is gespecialiseerd in het horen van toonafstanden. Hij moet weten hoe een terts, kwint, kwart e.d. klinken. Het is dus niet nodig om die toonafstanden in een muziekstuk te verwerken om ze goed te kunnen horen. Hij hoeft ook geen absoluut gehoor (waarbij hij onafhankelijk van andere tonen direct kan aangeven welke toon wordt aangeslagen) hebben, maar als hij het heeft dan kan hij er goed gebruik van maken. Een pianostemmer moet vooral een heel goed gehoor hebben.

Hoe lang duurt het stemmen van een piano of vleugel?

Dat duurt ongeveer 1 á 1,5 uur. Het is afhankelijk van hoe vals het instrument is.

Moet het stil zijn in de ruimte waar de pianostemmer bezig is?

Het liefst wel. Alle bijkomende geluiden storen en kunnen de stemming in negatieve zin beïnvloeden.

Hoe lang moet je na een verhuizing wachten tot een piano of vleugel weer gestemd kan worden?

De piano of vleugel moet eerst acclimatiseren, dat wil zeggen hij moet wennen aan de vochtigheidsgraad van de nieuwe ruimte. Over het algemeen duurt dat 3 á 4 weken. Daarna kan een vleugel of piano weer gestemd worden.