De techniek van het pianostemmen

Ik begin met het stemmen van de zogenoemde temperatuur (ook wel temperament genoemd) van de piano. De temperatuur omvat een gebied van 1,5 octaaf, die loopt vanaf de centrale A naar de baskant toe. Deze temperatuur is heel belangrijk omdat daarbinnen alle tertsen, kwinten, kwarten e.d. precies worden gestemd. Dit legt de basis voor het stemmen van de rest van de tonen van de piano. Het ‘leggen’ van de temperatuur duurt ongeveer een kwartier.

Als uitgangspunt bij het stemmen gebruik ik een stemvork van 440 of 442 hertz. Ik stem de centrale A (de A die het dichtst bij het sleutelgat van de piano is gelegen) gelijk met de stemvork. Dat garandeert dat de hele piano straks op de juiste toonhoogte staat. Gebruik je de stemvork niet, dan kan de hele piano na het stemmen mooi klinken, maar staat hij in zijn geheel te laag of te hoog.

In het gebied van de temperatuur heeft elke toon drie snaren (dat geldt voor alle tonen in de piano behalve bepaalde tonen in het basgedeelte). Die drie snaren samen worden een koor genoemd.

Om een toon goed te stemmen demp ik twee van de drie snaren af met een rubber keiltje (een soort wig), waardoor er maar één snaar klinkt. Ik stem eerst de toon van deze snaar op de juiste toonhoogte en vervolgens stem ik op dezelfde manier de twee andere snaren. Zo komen ze alledrie op dezelfde toonhoogte en ontstaat er een mooie strakke toon. Met deze goed gestemde A als referentiepunt ga ik de rest van de temperatuur stemmen m.b.v. tertsen, kwarten, kwinten e.d. Elke toon wordt op dezelfde wijze gestemd als de centrale A, dus eerst de eerste snaar van het koor en vervolgens de andere twee.

Als ik na herhaalde controle besluit dat de temperatuur precies zo klinkt als hij moet klinken, is de temperatuur ‘gelegd’. Met dit als referentiepunt ga ik vervolgens eerst de dis-kant (hoge tonen) van de piano stemmen. Ook dat doe ik met tertsen, kwarten, kwinten e.d. Ik zorg ervoor dat de octaven mooi zuiver gaan klinken. Dan ga ik naar de bas-kant (lage tonen). In de bas-kant bestaat een koor meestal niet uit drie snaren, maar uit twee of zelfs één snaar. Als ik de piano helemaal gestemd heb dan controleer ik of alle toonafstanden netjes zijn en of de koren mooi strak zijn gestemd. Het hele proces duurt 1-1,5 uur.

Het is natuurlijk belangrijk dat deze optimale stemming voor een periode stabiel blijft. Het moet niet zo zijn dat als de klant op de piano gaat spelen, de piano al weer heel snel vals is. Het stabiel maken van de stemming doe ik door de stempennen, waar ik aan draai om de snaren op toonhoogte te krijgen, goed vast te zetten. Dit vereist een speciale techniek die moeilijk op papier is uit te leggen en een essentieel onderdeel is van het vak van pianostemmer. Om te controleren of de stempennen goed vast zitten sla ik tijdens het stemmen goed hard op de toetsen. Als de toon ondanks dat goed blijft, dan zitten de stempennen goed vast.